زادآوري جنگل,جزوه جنگلداری:
تجديد نسل (تجديد حيات) در جنگل به دو صورت انجام مي گيرد:
1- طبيي 2- مصنوعي
در زادآوري طبيعي عمل تجديدنسل يازادآوري جنگل در جنگل هاي طبيعي خود به خود صورت مي گيرديعني هر جنگل طبيعي قادر است بدون دخالت انسان نسل وبقاي خود را حفظ كند ويا تجديد نمايد.
زادآوري طبيعي در جنگل يا توسط بذر (دانه زاد)جست(جست زاد-كنده زاد)صورت مي گيرد.زادآوري توسط جست موقعي است كه انسان دخالت كند ودرختي راقطع كند تا جوانه هاي اطراف كنده به جست تبديل شوند.
دو مزيت عمده زادآوري طبيعي :
1- فاقد هزينه است ونهال هاي رايگان براي مجري طرح به وجود مي آيد.
2- باعث انتقال خصوصيات ارثي نسل قبلي به نسل بعدي مي شود كه در حفظ ذخاير ژنتيكي ومقاوم بودن به شرايط جوي ومحيطي اهميت داشته باشند.
زادآوري توسط بذر:روش طبيعي تجديد نسل جنگل هاي تمام دنياست.
دخالت پرندگان يكي از عوامل مهم در انتشار بذور درختان جنگلي با بذر درشت ( بلوط ،راش، گيلاس وحشي، بارانك و...) مي باشند.
از طرفي تمام درختان جنگلي همه ساله بذر نمي دهند. زمان رسيدن بذور نيز در رويشگاه هاي مختلف فرق مي كند.كه از اين نظر درختان به سه گروه تقسيم مي شوند:
1- درختاني كه هرساله بذر مي دهند:صنوبر، بيد، توس، اقاقيا، توسكا و...
2- درختاني كه هردوسال يكبار بذر كافي مي دهند:ممرز، نمدار، ون، افرا، ملج و...
3- درختاني كه هر5سال،6سال يا10سال يكبار بذر مي دهند:راش، بلوط، نراد و...
جدول صفحه بعد سن وتواتر بذردهي مهم ترين گونه هاي جنگلي را نشان مي دهد:
جدول شماره 19- سن وتواتر بذردهي بعضي از درختان جنگلي(1972)
گونه تواتربذردهي(سال) سن بذردهي(سال)
كاج
پيسه آ
نراد
لاريكس
دوگلاس
بلوط اروپايي
بلوط آمريكايي
راش اروپايي
ممرز
ون
صنوبرها
ملج
افرا
شيردار
نمدار
توس
توسكا
اقاقيا 5-2
6-3
8- 5
4- 3
4- 3
8- 5
5- 3
12- 5
2- 1
3- 2
همه ساله
3- 2
3-2
2- 1
2- 1
همه ساله
همه ساله
همه ساله 40-30
60-50
70-60
40-30
40-30
80-60
50-30
80-60
40-30
50-40
30-20
50-40
50-40
40-30
30-20
30-20
40-30
30-20
زادآوري توسط جست: زادآوري توسط جست نيز خود جزء زادآوري طبيعي محسوب مي شود وهرچندبراي شروع جست زني بايد كنده وجود داشته باشد وايجاد كننده ي آن در حقيقت به طور مصنوعي توسط انسان صورت مي گيرد.همه درختان جنگلي قابليت جست دهي ندارند وآنهايي كه جست دهي دارند نيز در هرشرايط اقليمي وخاكي جست نمي دهند.
*از نظرقابليت جست دهي گياهان جنگلي به گروههاي زيرتقسيم مي شوند:
1- گونه هاي كه قابليت جست دهي خوبي دارند:صنوبر، بيد، بلوط،ممرز، انجيلي، لرگ، توسكا، شاه بلوط.
2- گونه هايي كه قابليت جست دهي متوسطي دارند: افر، ون، خرمندي
3- گونه هايي كه قابليت جست دهي ضعيفي دارند: راش، ملج ،نمدار
به طور مثال راش در شرايط عادي رويشگاهي خود جست نمي دهد ولي چنانچه رويشگاه گرم وآفتاب گير باشد،قبليت جست دهي اين گونه افزايش مي يابد.در بن گونه هاي جنس صنوبر، گونه صنوبرلرزان درشرايط طبيعي قابليت توليد ريشه جوشي خوبي داردوتوسط بذر گسترش مي يابد.اين گونه برخلاف ساير گونه هاي صنوبرقابليت جست دهي ندارند.
*راش هاي جوان قابليت جست دهي بيشتري نسبت به راش هاي مسن دارند.
توجه شودكه سرعت رشد جست ها بسيار سريع است چون از كنده قوي درخت تغذيه مي كنند.دوره بهره برداري از آنها 10- 15سال وگاه به 20- 30سال هم مي رسد.بعداز كف بركردن ، مواد غذايي فراواني در اختيار جست بوده، جست هاي حاصله قوي شده وجنگل شاخه زاد خوبي توليد خواهد شد برخي مواقع جست هاي حاصله ارزش كمتري دارند (اين جوانه ها در روي تنه راش، افرا وانجيلي موجوداست).
ريشه جوش : جست هايي كه از ريشه حاصل مي شود.تمام گونه هاي پهن برگ قادر به توليد ريشه جوش نيستند واز بين آنهايي كه مي توانند ريشه جوش توليد نمايند: نارون، اقاقيا وعرعررا مي توان نام برد ورستني هاي كوچك ديگري آقطي وتمشك نيز ريشه جوش توليد مي كنند.برخي گونه نيز قابليت توليد ريشه جوش را دارند: صنوبر لرزان ،سفيدار،سفيد پلت، اوجا ، لرگ.
پايه هايي كه ازريشه جوش بوجود مي آيند معمولا پايداري ومقاومت پايه مادري را نخواهند داشت، چون سيستم توسعه ريشه دواني اين پايه ها فرق دارد.
فوايد زادآوري طبيعي:
1- فاقد هزينه نهال كاري(شامل جمع آوري بذر،تهيه نهال، حمل نهال وكاشت آن)
2- ويژگي هاي ژنتيكي توده ي مادري به طور مستقيم به نسل بعدي منتقل مي شود.
3- نهال ها داراي ريشه دواني طبيعي مي شوند.
4- ريشه صدمه نمي بينندوبيماري هاي قارچي ريشه اي ظاهر نمي شوند.
5- درخت حاصل از زادآوري طبيعي از زادآوري طبيعي استحكام وپايداري بيشتري برخوردار است.
6- منابع ژنتكي ه طور كلي بهتر حفظ مي شوند.
7- اغلب باعث ايجاد توده هاي آميخته مي شود(تنوع زيستي بيشتر)
مضرات زادآوري طبيعي:
1- هميشه گونه هاي دلخواه نيستند.
2- پراكنش نهال ها در تمام سطح جنگل منظم نسيتند.
3- در مواردي زمان طولاني تري نياز دارند.
2- زادآوري مصنوعي(جنگل كاري- نهالكاري)
ايجاد يك توده جنگلي مصنوعي در روي خاك هاي غير جنگلي راجنگلكاري Afforestationگويند.در مناطق جنگلي در حقيقت جنگلكاري صورت نمي گيرد بلكه فقط يك حالت نهالكاري Reforestationانجام مي شود. ولي در اصطلاح عمومي به هر دو روش كه منجر به ايجاد توده ي جنگلي مصنوعي مي شود((جنگلكاري))مي گويند.مثلا جنگلكاري كه در اطراف شهرهاي بزرگ ، پارك هاي تفرجي و... انجام مي شود از نوع جنگل كاري در روي زمين هاي غير جنگلي مي باشند.منظور از خاك هاي غير جنگلي ،خاك هاي تازه تشكيل يافته (جوان در مناطق كوهستاني و...) ،خاك هاي بياباني ومراتع وچمن زارهايي كه قبلا در آنها جنگل وجود داشته ولي در اثر قطع بي رويه حالت اوليه خود را ازدست داده اند.
مهم ترين اهداف يا دلايل جنگلكاري در يك محل عبارتند از:
1- حفاظت از خاك: جلوگيري از فرسايش و ضعيف شدن خاك .
2- حفاظت از آب:تعديل جريان هاي سطحي آب،افزايش كميت وكيفيت آب هاي زير زميني وزير قشري.
3- حفاظت در مقابل سيل :حفاظت زمين هاي كشاورزي ،مناطق مسكوني وساير تاسيسات.
4- حفاظت ازريزش بهمن: جلوگيري از تشكيل وريزش بهمن.
5- بهاري محيط زيست:تعديل آب وهوا ، ايجادتفرجگاه هاي عمومي ،زيبا سازي وحفظ طبيعت،جلوگيري از سروصدا وهوا و...
6- اقتصادي:توليد چوب وسايزفرآورده اي جنگلي (پوست ،صمغ ،بذرو...)
سرعت جنگل كاري درايران تا به حال رضايت بخش نبوده است.مثلا اگرمادر50 سال گذشته درشمال ايران فقط 10هزار هكتار جنگل كاري مي كرديم ديم(در هرسال)،اكنون حدود 500 هزار هكتارجنگل كاري انجام داده بوديم .البته سطح جنگل كاري فعلي(1382)درشمال ايران حدود 200هزارهكتار است.البته درمناطق كويري وبياباني كشورماازنظر جنگلداري درمقايسه جهاني در وضعيت خوبي قرار داريم.
طبق آمار فائو كشور ما بابيش از 2 ميليون هكتار مساحت جنگلكاري حائز رتبه دهم در جهان مي باشيم. خوشبختانه فعاليت جنگلداري درسال هاي اخيرزيادشده نيز ادامه دارد.چين،روسيه ،فرانسه،اسپانيا،پرتغال وانگلستان در سال هاي بعدازجنگ جهاني اول مناطق وسيعي راجنگلكاري كرده وامروزبه مرحله بهره برداري رسيده است ويا انگلستان بعدازجنگ دوم جهاني ،سالانه 30هزار هكتار جنگلكار ي كرده است. روسيه بين سال هاي 1947 تا1957 يعني در عرض ده سال نزديك به 3ميليون هكتار جنگلكاري انجام داده است .چين طبق آمار (FAO 2001)توانسته است تا به حال بيش از 30ميليون هكتار جنگلكاري انجام دهد.امروزه مسئله جنگلكاري بصورت فشرده باگونه هاي سريع الرشد (مثل كاج درتند رشدp.taeda,p.radiata,p.elliotti,p.patula واكاليپتوس)در كشورهاي مثل استراليا ،زلاندنو،آمريكاي جنوبي وآفريقاي جنوبي درسطح وسيع انجام مي گيرد وبادوره هاي بهره برداري كوتاه مدت (20سال) نياز كارخانه هاي كاغذ سازي وصنايع سلولزي اين مناطق را تامين مي كند. اين جنگل ها اغلب به صورت تك كشتي (monoculture) بوده وتمام عمليات زراعي در آنها انجام مي شود (كوددهي، شخم، مبارزه با آفات و...) درحقيقت يك نوع زراعت چوب (wood farming) اجرا مي شود كه مشكلات زيست محيطي فراواني را ايجاد نموده است .
