سایت منابع جزوات ارشد دکتری

ذرت گیاهی یک پایه ( Monoecious ) یکساله و با سیستم فتوسنتز C4 است . این گیاه از شاخه پیدازادان ( Phonerogams ) ، زیرشاخه نهاندانگان ( Angioperms ) از رده تک لپه­ای­ها ( Mono Cotyledon ) از تیره غلات (Geraminea ) از جنس زئا ( Zea ) و از گونه Mays با 2n=2a=20  کروموزوم می­باشد .

طبقه بندی ذرت :

عمده­ترین طبقه بندی انجام شده بر اساس شکل ظاهری – کیفیت دانه و موارد مصرف ذرت است که بر اساس آن ذرت به 9 گروه تقسیم می­گردد :

 ذرت دندان اسبیZea Mays Var.Indentata ( Dent Corn )

آندوسپرم آن از دو بخش ، یک بخش شاخی و سخت که در قسمت دیوارهای جانبی دانه قرار گرفته و بخش دیگر ، نشاسته نرم که تمام قسمت وسط و فوقانی دانه را اشغال نموده است . معمولاً بعد از تغییرات مختصری دانه به شکل دندان اسب در می­آید . ذرتی است دیررس ، معمولاً پابلند که ارتفاع آن به 6 متر هم می­رسد . این ذرت در حال حاضر در سطح گسترده­ای ، به ویژه در ایالات متحده کشت می­شود و این ذرت دانه­های درشتی داشته و از آنجا که شاخ و برگ فراوانی تولید می­کند ، جهت تهیه علوفه تازه و سیلویی از آن استفاده می­کنند. 

 ذرت سخت یا بلوری  Zea May Var.Indurata ( Flint Corn )

دارای دانه­های کوچکتر ، ارتفاع کمتر ودوره رشد کوتاه­تری نسبت به ذرت دندان اسبی است . بافت شاخی بیشترین بخش آندوسپرم را اشغال نموده است که حالت کروی و براق به دانه بخشیده است . آندوسپرم نشاسته­ای به مقدار خیلی کم تنها در اطراف جنین وجود دارد . این ذرت بیشتر در آرژانتین و هندوستان کشف می­شود و به عنوان بلغور ذرت در مرغداری به کار می­رود  .

 ذرت نیم سخت و نیم دندان اسبی Zea Mays Var.Aorista

از دو رگ­گیری بین ذرت دندان اسبی و ذرت بلوری به دست آمده است و حدواسط این دو نوع ذرت است . آندوسپرم شاخی در بخش­های جانبی است .

 ذرت آردی یا ذرت نرم Zea Mays Var.Amy Lacea ( Flour ) Soft Corn

تمام آندوسپرم آن آردی است و یکی از قدیمی­ترین انواع ذرت است . دوره رشد آن نسبتاً کوتاه بوده ، دانه­های آن کوچک و کروی است و به راحتی جدا می­شوند . به علت نشاسته فراوان ، در کارخانجات نشاسته­سازی و الکل­سازی مورد استفاده قرار می­گیرد . این ذرت بیشتر در پرو ، بولیوی و مکزیک کاشته می­شود.

 ذرت شیرین Zea Mays Var.Saccharata ( Sweet Corn )

این ذرت غنی از هیدرات­های کربن قابل حل ( Amylodetrin )  و فقیر از لحاظ نشاسته است . پوست دانه آن بسیار شفاف بوده و حالت شیشه ای دارد . درصد قند ، چربی و پروتئین آن نسبت به دیگر انواع ذرت بیشتر است . همچنین نسبت آب در دانه آن زیاد می­باشد و در موقع رسیدن ، آب از دست داده و چروکیده می­شود . دارای ارقام زودرس و دیررس می­باشد . این ذرت به مصرف خوراک انسان می­رسد . ذرت آردی ـ قندی Zea Mays Var.Amylee Saccharata

حد واسط ذرت شیرین و آردی است . قسمت بالای آندوسپرم دانه از قند آمیلودکسترین و قسمت زیرین آن از نشاسته تشکیل شده است . در پرو و بولیوی کشف شده و عمدتاً مصرف غذایی دارد .

 ذرت مومی Zea Mays Var.Ceratina ( Waxi Corn )

نشاسته آندوسپرم آن نرم و یکنواخت و تماماً از آمیلوپکتین است ، حال آن که بقیه گروه­ها در حدود 3/2 آمیلوپکتین و 3/1 آمیلوز دارند . نسبت پوست به مغز دانه آن بیش از سایر ذرت­ها است و بیشتر در چین و فیلیپین کشف می­گردد . به نظر می­رسد که در اثر جهش ( Mutation ) در آسیای غربی به وجود آمده باشد . ذرت مومی به علت داشتن ماده چسبناک در دانه­هایش که نشاسته را به حالت چسبنده در آورده در تهیه چسب مورد مصرف است . مولکول نشاسته آن به انواع دیگر متفاوت بوده و به گلیکوژن شباهت دارد و در حضور ید بر خلاف سایر گروه­ها ، جای رنگ آبی ، رنگ قرمز تولید می­کند  .

ذرت آجیلی Zea Mays Var.Everta ( Pop Corn )

آندوسپرم آن به جز مقدار بسیار کمی که در اطراف جنین قرار دارد ، کاملاٌ شاخی است . دانه­ها ریز ، صاف و غنی از پروتئین می­باشند . ذرت آجیلی چند بلالی بوده و دارای قدرت تولید پاجوش خوبی است .

اگر چه ارتفاع آن اغلب کوتاه تر از ذرت دندانی است ولی هیبرید­هایی وجود دارند که به بلندی و حتی بلندتر از برخی هیبریدهای دندان اسبی هستند  . این نوع ذرت چون در اثر حرارت و هنگام پفکی شدن صدای مخصوص می­کند ، از این رو به پاپ کورن ( Pop Corn ) معروف شده است.

بر طبق نظریه Branson ذرت های آجیلی به دو گروه اصلی تقسیم می­شوند :

ذرت­های برنجی ، که دارای دانه هایی نسبتاً طویل و استوانه ای و با تاج نوک دار هستند و ذرتهای صدفی ، که دارای دانه هایی کوتاه و ضخیم با تاج صاف می­باشند.

ذرت آجیلی محصولی کوچکتر نسبت به ذرت دندان اسبی است . زراعت و مصرف آن عمدتاً در آمریکا صورت می­گیرد . ذرت آجیلی به دو علت عمـده کشف می­شود : مصرف تازه خوری و به عنوان ماده اولیه در شیرینی سازی مصرف زیادی دارد . رنگ عمده دانه ذرت آجیلی زرد و سفید است و در برنامه­های اصلاحی ، تمام درجات رنگ دانه از سفید روشن تا سفید خاکی و از زرد لیمویی تا پرتقالی روشن وجود دارد . انواع دانه­های سفید روشن و پرتقالی روشن بازار پسندی بیشتری دارند . در داخــل گونه های Zea Mays  ، دانه به رنگ های بسیار گوناگونی یافت می­شود که همه این رنگ ها در ذرت آجیلی نیز می­توانند یافت شوند و یا به درون آن انتقال یابند.