سایت منابع جزوات ارشد دکتری

تیره نعناع
نام لاتین این تیره Lamiaceae یا Labiatae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره نعناع حدود 210 جنس و 3500 گونه دارد که در سراسر زمین از مناطق سرد و یخبندان تا نواحی گرمسیر پراکنده اند. این تیره جهان وطن از تیره های مهم با غنای گونه ای بالا در مراتع ایران است.
تیره نعناع منبع سرشار از گیاهان دارای اسانس های معطر و آنتی بیوتیک است برای مثال می توان گونه هایی از مریم گلی Salvia، اسطوخودوس Lavandula ، رزماری Rosmarinus ، نعناع Mentha و فراسیون Marrubium را نام برد. این گیاهان در صنایع دارویی و آرایشی قابل استفاده اند.
بسیاری از گیاهان این تیره از سبزیجات معطر سرشار از ترکیبات معطر است. برای مثال می توان گونه هایی از مریم گلی، مرزنجوش Origanum، آویشن Thymus، ریحان Ocimum، مرزه Satureia ، بادرنجبویه Mellisa ، آویشن شیرازی Zataria ، و غیره را نام برد. این گیاهان به عنوان سبزی صحرایی و نیز به عنوان چاشنی قابل مصرف هستند.
برخی از گونه های جنس هایی چون: مریم گلی، بادرنجبویه، ریحان، مرزه، نعناع، لبدیسی Ajuga، سپرک Scutellaria ، پونه سا  Nepeta، مریم نخودی  Teucrium، سنبله ای  Stachys  ، گوش بره Phlomis و غیره به عنوان سبزی یا گیاهان زینتی کاشته می شوند.
عرق نعناع، منتول، پودر نعناع و پونه و آویشن نمونه هایی از فراورده های آشنای گیاهان این تیره است.
بسیاری از گیاهان یاد شده به خصوص آویشن از مهمترین گیاهان مورد توجه زنبور عسل در مراتع است.
تیره کرفس یا چتریان
نام لاتین این تیره Apiaceae یا  Umbelliferae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره کرفس دارای حدود 420 جنس و 2850 گونه است که در سراسر زمین از مناطق سرد یخبندان تا نواحی گرمسیر عمدتا نواحی معتدل نیمکره شمالی پراکنده اند.
چندین گونه از این تیره در مراتع ایران پراکنش وسیعی دارند. بعضی از گیاهان این تیره از منابع مهم بسیاری از غذاها و چاشنی ها به شمار می روند. برای مثال می توان گونه های مختلف جنس هایی چون: هویج  Daucus،  کرفس  Apium، جعفری Petroselinum ، انیسون Pimpinella ، شوید Anethum ، رازیانه Foeniculum ،  زیره سیاه اروپایی Carum ، شقاقل صحرایی Malabaila ، جعفری وحشی Anthriscus  و انجدان Levisticum را نام برد.
برخی از گیاهان این تیره به عنوان گیاهان زینتی کاشته شده اند. از جمله می توان گونه هایی از جنس های چوچاخ یا زول Eryngium و گلپر Heracleum  را نام برد.
تعدادی از گیاهان این تیره به عنوان سبزی صحرایی یا به عنوان چاشنی استفاده می شوند از جمله می توان گونه هایی از چوچاخ و گلپر را نام برد.
برخی از گیاهان این تیره دارای رزین و آلکالوئیدهای سمی است از جمله می توان از شوکران Conium نام برد.
باریجه  Ferula gumosa، آنقوزه  Ferula assa-foetidaو کما Ferula persica  از گیاهان مهم مراتع ایران است که شیرابه بدست آمده از آنها با نام هایی چون باریجه، آنقوزه و کما در طب سنتی کاربرد داشته و از اقلام مهم صادراتی مراتع ایران به شمار می روند.
تیره آفتابگردان
نام لاتین این تیره Asteraceae یا  Compositae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره آفتابگردان دارای حدود 1500 جنس و 13000 گونه است و یکی از بزرگترین و تکامل یافته ترین تیره های گیاهان گلدار است. این تیره در سراسر زمین از مناطق سرد و یخبندان تا معتدل و مناطق گرمسیری به صورت جهان وطن پراکنده است.
بسیاری از گیاهان این تیره دارای لوله های شیرابه ای و برخی فاقد آن هستند. لوله های شیرابه ای در برگ، ساقه، ریشه و حتی میوه ممکن است وجود داشته باشد.
بسیاری از گیاهان این تیره به عنوان سبزی مصرف می شوند. از جمله می توان گونه هایی از جنس های کاهو Lactuca ، آرتیشو  Cynara ، کاسنی  Cichorium و شنگ Tragopogon را نام برد. برخی از این گیاهان کاشته شده و برخی مثل شنگ و کاسنی به طور وحشی در مراتع می رویند. گیاهان یاد شده به خصوص کاسنی ارزش دارویی شناخته شده ای دارد.
از برخی گونه های بابونه گاوی Tanacetum برای تهیه حشره کش می توان استفاده نمود.
گلرنگ Carthamus دارای گونه هایی است که از برخی از آنها رنگ خوراکی استخراج می شود که در رنگرزی نیز مصرف می شود.
بسیاری از گیاهان این تیره به عنوان گیاه دارویی مصرف می شوند که از آن جمله می توان کاسنی، شکر تیغال Echinops ، قاصدک Taraxacum ، درمنه Artemisia ، بومادران Achilla ، بابا آدم Arctium ، کاهو و غیره را نام برد.
برخی از گیاهان این تیره مثل بابونه در صنایع بهداشتی و آرایشی به کار رفته اند.
تعداد زیادی از گونه های این تیره به عنوان زینتی کاشته شده و بسیاری نیز پتانسیل این نوع مصرف را دارند.
تیره بقولات یا باقلا
نام لاتین این تیره Fabaceae یا  Leguminosae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره باقلا دارای حدود 650 جنس و 12000 گونه است که در سراسر زمین به صورت جهان وطن پراکنده اند. همانگونه که در درس گیاهشناسی دو ذکر شد این تیره دارای سه زیر تیره است که عبارتند از: زیر تیره گل ارغوان  Caesalpinioideae با حدود 166 جنس و 400 گونه، زیر تیره گل ابریشم Mimosoideae با حدود 60 جنس و 3200 گونه و زیر تیره پروانه آسا Papilionoideae با حدود 430 جنس و 9000 گونه.
بسیاری از گونه های  این تیره ارزش غذایی بالایی دارند وا برخی دیگر منبع تامین رنگ، فیبر، گم Gum  ، رزین Resin ، روغن بوده و بسیاری به عنوان  کود سبز مصرف می شوند.
از مهم ترین گیاهان دارویی این تیره می توان شنبلیله Trigonella  ، شیرین بیان Glycyrrhiza ، خارشتر Alhagi و سنا Cassia و غیره را نام برد.
از برخی گونه های گون Astragalus کتیرا بدست می آید که در صنایع دارویی، آرایشی، غذایی و چسب کاربرد دارد. در اثر فعالیت نوعی حشره روی برخی از گونه های گون نوعی مان به دست می آید که در طب سنتی و قنادی کاربرد دارد و از آن گز تولید می شود.
از برخی گونه های آکاسیا Acacia صمغ عربی بدست می آید که در صنایع چسب و صنایع غذایی، بهداشتی، آرایشی و دارویی کاربرد دارد.
گیاهانی از این تیره ارزش زینتی دارند که از آن جمله می توان شب خسب Albizzia ، گل قهرو Mimosa ، طاووسی Spartium  ، ارغوان Cersis و غیره را نام برد.
تیره توت
نام لاتین این تیره Moraceae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره توت دارای حدود 40 جنس و 1400 گونه است که در مناطق معتدل تا نیمه گرمسیری و گرم زمین می رویند. غالب این گیاهان دارای لوله های شیرابه ای بوده و تعداد نادری فاقد آن هستند.
میوه برخی از این گیاهان خوراکی است مثل انجیر Ficus  و توت Morus . ضمنا ارزش دارویی نیز دارند.
شیرابه انجیر و توت در طب سنتی بکار می رود. ضمنا در صنایع چسب و رنگ نیز کاربرد دارد.
توت در پرورش کرم ابریشم ارزش فراوان دارد و چوب پایه های نر نیز در صنایع محلی به کار می رود.
تیره فرفیون
نام لاتین این تیره Euphorbiaceae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره فرفیون دارای حدود 300 جنس و 5000 گونه است که در نواحی معتدله، نیمه گرمسیر و گرمسیر زمین پراکنده اند. بطور معمول گیاهان این تیره دارای لوله های شیرابه ای بوده تعدادی نیز فاقد آن هستند.
از مهمترین مواد استخراج شده از گیاهان این تیره می توان کائوچو را نام برد که از درخت کائوچو Hevea که البته در ایران وجود ندارد بدست می آید. در جنوب ایران چند گونه فرفیون وجود دارد که می توان به عنوان گیاهان کائوچوک ایران از آنها نام برد.
بسیاری از گونه های فرفیون سمی بوده و به عنوان گیاهان دارویی نیز استفاده محدود از آنها نام برده شده است.
برخی از گونه های فرفیون زینتی بوده که تعدادی از آنها شکل کاکتوس مانند دارند.
روغن کرچک که مصرف صنعتی و دارویی دارد از دانه های کرچک Ricinus   به دست می آید. از برخی گونه های Crozophora در رنگرزی استفاده می شد.
تونگ Aleurites درخت کوچک یا درختچه ای است که دو گونه آن در شمال کاشته شده و احتمالا می توان از آن در تهیه آفت کش های نباتی استفاده کرد. ضمنا روغن آن نیز استفاده صنعتی دارد.