سایت منابع جزوات ارشد دکتری

مقدمه:

مسئله تامين غذاي جمعيت روبه افزايش جهان يکي از مهمترين مسائلي است که خصوصا در کشور هاي در حال توسعه ، که نيمي از جمعيت آنها از فقر غذايي يا سوء تغذيه رنتج مي برند فکر بشر را به خود مشغول ساخته است .در کشور ما نيز اين مسئله حائز اهميت است. از طرف ديگر با توجه به محدوديت مراتع کشور وعدم تناسب علوفه استحصالي ونياز غذايي دامهاي موجود در کشور،يافتن راهکارهايي که به حل اين مشکل کمک کنند ضروري به نظر مي رسد.
استفاده دومنظوره غلات تا دحدي به رفع اين مشکل کمک مي کند. در واقع با کاشت گياهي نظير تريتيکاله در پائيزعلاوه بر تامين دانه،مي توان از آن در فصلي که هيچ گياه علوفه اي يا مرتعي سبز وجود ندارد به منظور تعليف دامها استفاده کرد.
تريتيکاله يک گونه جديد غله مي باشد که به وسيله انسان و از ترکيب ژنومهاي گندم وچاودار به وجود آمده است .در اين روند گندم به جاي گياه مادر به کار گرفته شده ودانه هاي گرده از چاودار مي باشد. دو رگ گيري مي تواند با گندمهاي تترا پلوييد وهگزا پلوييد نيز انجام پذيرد که بيشترين آنها از انواع تريتيکاله هگزا پلوييدي مي باشند .
تريتيکاله بر حسب (ياگونه) گندم وچاودار تلاقي داده شده براي توليد ان ممکن است بهاره يا زمستانه باشد. گياهي است يکساله يا کمي بيشتر از يک سال وتيپ عمومي ان شبيه گندم است در
مقايسه با گندم از قابليت رشد ومقاومت بيشتري بر خوردار بوده واز ديد توقع نسبت به شرايط آب وهواسيي وزمين براي پهنه هاي نا مناسب توسيه شده است.
از تريتيکاله به صورت دانه يا علوفه ويا هم دانه وهم علوفه وبه عنوان رژيم غذايي جايگزين به جاي سويا وذرت درتغذيه دام وطيور استفاده مي شود .اين نبات از نظر خوشخوراکي برتر يا برابر جو است وداراي رشد رويشي سريعتر از جو مي باشد . اين گياه تطابق خوبي در محدوده وسيعي از شرايط توام با تنگناهاي محيطي (خشکي،بيماريهاي برگي،سرما وحاصلخيزي محدود) در مناطق نيمه خشک مورد تاکيد قرار دارد .

کياهشناسي:
تريتيکاله گياهي خود بارور است ولي 10% تا40% دگر باروري نيز دارد. گل آزين تريتيکاله سنبله است وشباهت زيادي به سنبله چاودار دارد. طول سنبله وتعداد سنبلچه هاي موجود در تريتيکاله از گندم بيشتر بوده وممکن است به 25 تا 40 سنبلچه برسد. در هر سنبلچه تريتيکاله ممکن است 3 تا5 گلچه وبه طور ميانگين3 دانه در هر گلچه وجود داشته باشد.
ساقه وريشه تريتيکاله مشابه گندم ويا چاودار است. تعداد گلچه وطول سنبله تابع عوامل محيطي وژنتيکي است. دانه تريتيکاله شباهت زيادي به دانه چاودار دارد وتا حدي از دانه گندم درازتر است. چروکيدگي دانه مشکل عمومي تريتيکاله است که در بعضي از ارقام حتي منجر به کاهش وزن دانه وکاهش قابل توجه بازدهي آرد ان مي شود.

کيفيت وموارد مصرف:
تريتيکاله به دليل داشتن پروتيين بيشتر وترکيب متعادل ترب از آمينو اسيدها وبه ويژه سريع بودن رشد مجدد ان بعد از چرانيدن از لحاظ تغذيه وتعليف دام مي تواند جانشين غلات ديگري چونذرت،گندم،چاودار،جووذرت خوشه اي بشود. فعاليت انزيمي دانه بعضي از نژادهاي تريتيکاله قابل توجه است وبه همين دليل براي محصولات تخميري نيز مناسب خواهد بود.
ظرفيت آرد دهي تريتيکاله در مقايسه با گندم کم است. براي آرد کردن دانه هاي تريتيکاله ميتوان از ماشينهاي مناسب آرد سلزي گندم استفاده کرد. بازده ارد تريتيکاله از گندم کمتر ومانند چاودار در حدود 60% تا65% وميانگين پروتيين ان 13% است ودانه ان عمدتا در تغذيه دام به کار مي رود.
به منظور خصوصيات نانوايي آرد تريتيکاله لازم است مقداري آرد گندم به آن اضافه شود. نان تريتيکاله نسبت به نان گندم زود تر بيات مي شود.
دانه هاي تريتيکاله به صورت بلغور نيز در تغذيه انسان قرار مي گيرد. براي توليد بلغور لازم است که دانه ها به مدت 10 دقيقه جوشانده وسپس در دماي 120 درجه خشک شوند. در اين حالت دانه نيمه کوب يا خرد وسبوس از آنها جدا ميشود.

خاک تريتيکاله:
انجام مطالعات فراوان حاکي از ان است که سازگاري تريتيکاله در اراضي کم حاصلخيزوحاشيه اي وبعنوان گياه کم توقع در خاکهاي اسيدي،شني وقليايي،خاکهايي که کمبود مس،منگنز،روي وازت دارند. وخاکهايي که مسموميتداشته ويا شور هستندقابل توجه مي باشد. در استان خراسان کشت ان در اراضي که داراي خاکهاي نسبتا شور که از آب برخوردار باشند توصيه مي شود. در شرايط مناسب زراعي از نظر خاک در مقايسه با گندم وجو در کشت دومنظوره (علوفه ودانه) ويک منظوره(توليد دانه) عملکرد بيشتري داشته است.

خصوصيات زراعي:
تريتيکاله خصوصيات زرايي مشابهي با گندم دارد و ميتواند با استفاده از ادوات وماشينهاي متداول در زراعت گندم وهمان روشهاي کاشت،داشت،برداشت کشت وزرع شود. اين خصوصيات از جمله مزايايي هستند که در گسترش زراعت تريتيکاله موثر خواهد بود.

تاريخ مناسب براي بذر کاري يک مسئله منطقه اي است. با توجه به اين که کمينه دما براي جوانه زدن تريتيکاله مانند چاودار ويولاف 2 تا 3 درجه است ولي زود کاشت آن به مدت 10 روز در قياس با گندم باعث پر شدن مناسب دانه مي گردد. مقدار بذر و فاصله رديفهاي کاشت،مشابه گندم است ومقدار بذر بين25 تا 100 کيلو گرم درهکتار وفاصله رديفهاي کاشت بين20 تا45 سانتيمتر در نظر گرفته مي شود. عمق بذر کاري در زراعت تريتيکاله از گندم کمتر است وبه لحاظ پايين بودن قدرت دانه آن نبايد از 6 سانتيمتر تجاوز کند. تراکم بوته داراي همبستگي قوي با شرايط طي دوره رويش وتامين رطوبت آن زمان دارد. تراکم بوته با ميزان رطوبت مي تواند راندمان استفاده از آب وعملکرد را در حد مطلوب حفظ نمايد. روي هم رفته تعداد350 تا 400 بوته در متر مربع که مترادف است با 140 تا 160 کيلوگرم بذر در شرايط حاصلخيزي متوسط وبه قوه ناميه استاندارد مناسب تشخيص داده شده است.

نياز غذايي تريتيکاله:
فاکتورهايي نظير آب وهوا،حاصلخيزي خاک،رطوبت،ژنوتيپ ونوع برداشت بايد مد نظر قرار گرفته شود ولي در شرايط حاصلخيزي متوسط يا مناسب براي کسب عملکرد مطلوب ودر تاريخ کشت اپتيمم افزايش 80 کيلوگرمP و80کيلوگرمK و120کيلوگرمN در هکتار تا کنون عملکرد قابل قبول دانه را در بر داشته است.

آبياري:
در آزمايشاتي که در کشور صورت گرفته در شرايط حاصلخيزي محدود وبارش طبيعي طي سه سال ( به ترتيب 443،309،239 ميليمتر طي دوره رويش) نشان داده که عملکرد دانه ارقام تريتيکاله حدودا 21% بر عملکرد گندم برتري داشته که به نظر در شرايط بسيار مناسب بارندگي تا 400 ميليمتر بهترين راندمان را دارا مي باشد. برسيهاي انجام پذيرفته در اين شرايط محصول دانه در قطعات بدون درو بطور يکنواخت بيشتر از قطعات با يک يا دو چين درو علوفه بوده است. يک چين درو علوفه 27% تا60% ودر شرايط بارندگي مناسب 18% تا20% کاهش محصول دانه مشاهده شده است به نظر مي رسد.

توجه:
براي توليد دانه بيشتر در شرايط ديم چين برداري علوفه نبايد انجام گيرد.
در شرايط آبياري با توجه به اينکه عملکرد دانه وطول پر شدن آن همبستگي مثبت وقوي وجود دارد در زمان پر شدن دانه نياز به آب مشاهده مي گردد. همچنين تامين آب بستگي به نوع برداشت نيز دارد. در استان خراسان پس از يک يا دو نوبت سر چردادن در اوايل بهار اقدام به کود دهي وآبياريهاي بعدي مي نمايند. کشت آن در استان در اراضي که از آب برخوردار است توصيه مي شود.
در کل اگر مانند گندم وجو آبياري شود عملکرد بسيار خوبي خواهد داشت.

مبارزه با آفات وامراض وعلفهاي هرز:
تريتيکاله داراي خصوصيات مطلوب تحمل به بيماريهاي مثل کوتولگي جو،زنگ قهوه اي،سفيدک وسياهکهابوده ودر مقابل آفاتي چون شته روسي ،زنبور وعلفهاي هرز از تحمل خوبي برخوردار مي باشد.

برداشت تريتيکاله:
در خراسان در صورتي که در طول مراحل اوليه رشد سر چر داده شود ميزان توليد دانه در هکتار حدود 3.5 تا 4 تن بوده ودر صورتي که برداشت علوفه صورت نپذيرد متوسط عملکرد دانه 6 تا 7 تن در هکتار بوده است.
عملکرد ان در کشورهاي جهان متفاوت بوده ودر بعضي کشورها ميانگين عملکرد 6.8 تا7.5 تن در هکتار مي باشد ولي طبق گزارشات راندمان عملکرد ان بيشتر از 9 تن در هکتار مي باشد.
برداشت ان شبيه به ساير غلات با کمباين صورت مي گيرد. همچنين اين گياه مقاومت خوبي نسبت به ريزش دانه دارد.
محققين:مهندس شفيعي،كد خدايي،راغب،نعمتي نيا،بهرامي وسيد احمد حسيني